ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης (Κωνσταντινούπολη, 11 Μαρτίου 1922 – Παρίσι, 26 Δεκεμβρίου 1997) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, οικονομολόγος, επαγγελματίας ψυχαναλυτής από το 1973 και διευθυντής σπουδών στην Ανώτατη Σχολή για τις Κοινωνικές Επιστήμες. Συγγραφέας του έργου Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας, διευθυντής σπουδών στην Σχολή Ανωτέρων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών του Παρισιού από το 1979, και φιλόσοφος της αυτονομίας, υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20 ου αιώνα.

Φιλοσοφία

Αυτονομία

Βασική θέση στο έργο του Καστοριάδη κατέχει η έννοια της "Αυτονομίας", σε τέτοιο μάλιστα βαθμό, που ο ίδιος αποκαλέστηκε και "Φιλόσοφος της Αυτονομίας". Ετυμολογικά βέβαια, η λέξη σημαίνει την πολιτική πράξη κατά την οποία μια κοινωνία δημιουργεί τους δικούς της νόμους και θεσμούς. Εκτός όμως από τους ίδιους τους νόμους, οι κοινωνίες έχουν και την ανάγκη της "νομιμοποίησης" αυτών, την απάντηση δηλαδή στο γιατί αυτοί οι νόμοι να είναι οι δίκαιοι. Προγενέστερες κοινωνίες νομιμοποιούσαν τους νόμους τους μέσα από την μεταφυσική, λέγοντας κυρίως ότι τους είχαν δοθεί από κάποιο θεό ή θεϊκό πρόγονο. Ο Καστοριάδης παρατήρησε ότι οι προσπάθειες αυτές για νομιμοποίηση είναι, ως επί το πλείστον τους, ταυτολογικές. Οι νόμοι της Παλαιάς Διαθήκης για παράδειγμα, νομιμοποιούνται από το Θεό, η ύπαρξη του οποίου βεβαιώνεται από το γεγονός ότι έδωσε αυτούς τους νόμους. Ο καπιταλισμός από την άλλη έχει σαν νομιμοποίηση του την "ορθολογικότητα" , το ότι δηλαδή αποτελεί ένα σύστημα στηριγμένο στη λογική. Παρομοίως όμως, ορίζει πρώτα το τι είναι λογικό, που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η μεγιστοποίηση ενός "προϊόντος" παραγωγής και η ελαχιστοποίηση ενός "κόστους", των οποίων τις έννοιες ορίζει και πάλι ο ίδιος. Ένας τέτοιος ορισμός της λογικής όμως δεν μπορεί να στηριχτεί ο ίδιος στη λογική, μιας και έχουν υπάρξει πολλές κοινωνίες, που σίγουρα δεν θα αποκαλούνταν "παράλογες", που τον αγνοούσαν πλήρως και έτσι απαιτείται να τον δεχτούμε ως παραδοχή. Μία δεύτερη νομιμοποίηση του καπιταλιστικού συστήματος έχει επιχειρηθεί και με τη χρήση της Δαρβινικής θεωρίας της εξέλιξης των ειδών μέσω φυσικής επιλογής. Εδώ ο καπιταλισμός παρουσιάζεται ως "φυσικός", έχοντας δήθεν προέλθει από την ίδια διαδικασία που δημιούργησε και τον άνθρωπο. Ο Καστοριάδης, εκφράζοντας πρώτα την άποψη ότι η εφαρμογή της θεωρίας αυτής σε κοινωνικά μορφώματα είναι άτοπη, μας θυμίζει ότι η διαδικασία της εξέλιξης αφήνει πίσω της τον καταλληλότερου προς επιβίωση, με οποιοδήποτε μέσο, και όχι κάποιο ιδανικό αισθητικής ή δικαιοσύνης. Η νομιμοποίηση λοιπόν του καπιταλισμού είναι για άλλη μια φορά ταυτολογική, κάτι που δεν τον καθιστά αυτόματα λογικό ή φυσικό ως σύστημα.
Εδω παρατηρεί ότι πολλές κοινωνίες, τη στιγμή της δημιουργίας τους, παρουσιάζουν φαινόμενα αυτονομίας, όπως οι δημαρχιακές συναντήσεις πολιτών (town hall meetings) κατά την Αμερικανική Ανεξαρτησία και οι οργανώσεις πολιτών κατά την Κομμούνα του Παρισίου. Στην εξέλιξη τους όμως, τα συστήματα αυτά, δίνουν την νομοθετική εξουσία σε εκλεγόμενους άρχοντες με αποτέλεσμα την πλήρη αποξένωση του πολίτη από αυτήν. Κατά τον Καστοριάδη, μόνον η λεγόμενη εκτελεστική εξουσία που πρέπει να πράττει μόνο κατά κυριολεξία του όρου, εκτελώντας τα βουλεύματα του δήμου, μπορεί να μεταβιβάζεται σε ειδικούς ενώ οι υπόλοιπες, συμπεριλαμβανομένης και της δικαστικής, πρέπει να μένουν στα χέρια των πολιτών μέσω της άμεσης δημοκρατίας.
Σε αντίθεση αυτής της τάσης, οι Έλληνες κατά την αρχαιότητα ως πραγματικά αυτόνομη κοινωνία, γνώριζαν ότι οι νόμοι είναι ανθρώπινοι και κατ' ουσίαν αυτονομιμοποιούμενοι. Μπόρεσαν έτσι να τους αλλάζουν διαρκώς, συχνά με δημοκρατικά μέσα. Το ότι παρά τη συνειδητοποίηση αυτή, οι Έλληνες συνέχισαν να σέβονται και να υπακούουν τους νόμους τους, απέδειξε κατά τον Καστοριάδη ότι οι αυτόνομες κοινωνίες είναι δυνατές μέσα στην ιστορία σε αντίθεση με το επιχείρημα που παρουσιάζει τη θρησκεία ως αναγκαία προϋπόθεση για την διατήρηση της έννομης τάξης^[5].

Φαντασιακή Θέσμιση της κοινωνίας

Ο Καστοριάδης πίστευε ότι η θέσμιση των κοινωνιών, είτε ως αυτόνομες είτε όχι, προϋποθέτει μια συγκεκριμένη σύλληψη του κόσμου και της σχέσης του ανθρώπου με αυτόν. Ο καπιταλισμός για παράδειγμα, αναδυόμενος μέσα από τη βιομηχανική επανάσταση, συλλαμβάνει έναν επιστημονικά ορισμένο κόσμο με μία κοινωνία βασισμένη σε αυτό που ο ίδιος ορίζει ως "ορθό λόγο" (λογική). Παραδόξως όμως, όπως επισημαίνει αναλυτικά στο πρωτοποριακό του έργο "Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας" [1975], ο Κομμουνισμός βασίζεται επίσης στην ίδια φαντασιακή σύλληψη, καθώς οραματίζεται με τη σειρά του μια κατ' ουσία βιομηχανική κοινωνία, όπου η ευημερία του ανθρώπου είναι υλικά μετρήσιμη και βελτιστοποιήσιμη μέσω της τεχνολογίας. Αποδέχεται έτσι τις ίδιες καπιταλιστικές κατηγορίες και ορισμούς, όπως το τι είναι "προϊόν", "κόστος" κλπ. Έτσι λοιπόν, η ιστορική εξέλιξη της Μαρξιστικής θεωρίας, όπως το παράδειγμα της Σοβιετικής Ένωσης, δεν αποτελεί δολιοφθορά ή "έκπτωση" της αρχικής της ιδεολογίας αλλά η μοιραία της πραγμάτωση μέσα στο χρόνο. Η Ιστορία, δηλαδή, "δείχνει στα γεγονότα αυτό που ή θεωρητική ανάλυση δείχνει απ' την πλευρά της στις ιδέες: ότι το Μαρξιστικό σύστημα αποτελεί μέρος της καπιταλιστικής κουλτούρας" ^[6]
Στο σημείο αυτό, επανέρχεται στο θέμα της αρχαίας Ελλάδας όπου το θεμελιώδες φαντασιακό, όπως φαίνεται από τον Όμηρο και τον Ησίοδο στις αντίστοιχες κοσμογονίες τους, έχει τον κόσμο να γεννιέται από το Χάος. Σήμερα, και ενώ ο όρος αυτός έχει αναχθεί σε επιστημονική θεωρία (Θεωρίας του Χάους), ο Καστοριάδης προτιμά τον ορισμό του ως "τίποτα". Αυτή η σύλληψη ήταν, κατά τον Καστοριάδη, η γενεσιουργός δύναμη της αρχαίας δημοκρατίας αφού αφήνει τον άνθρωπο δημιουργό του δικού του νοήματος, σε έλλειψη κάποιου ανώτερου προϋπάρχοντος νόμου.

Αρχαία Ελλάδα και Δύση

Ασχολούμενος με το φαινόμενο της αρχαιοελληνικής δημοκρατίας ο Καστοριάδης βρίσκει πάλι το φαινόμενο της αυτοθέσμισης και αυτονομίας ενώ αντικρούει την άποψη που θέλει το πολίτευμα αυτό να πηγάζει από τα φαινόμενα της δουλείας, της γεωγραφίας του Ελλαδικού χώρου ή την οπλιτική φάλαγγα. Όπως παρατηρεί, σε μια διάλεξη του στο Λεωνίδιο το 1984, η Γερμανία θα έπρεπε, με βάση το επιχείρημα της γεωγραφίας, να αποτελεί, ήδη από τον Μεσαίωνα, ένα ενιαίο κράτος. Ωστόσο γνωρίζουμε ότι κάτι τέτοιο δεν έγινε παρά μόνο πρόσφατα και ότι αυτός ο κατακερματισμός με τη σειρά του δεν οδήγησε σε καμία μορφή δημοκρατίας. Ούτε και η παρουσία της δουλείας σε άλλες κοινότητες, η οποία μάλιστα δεν ήταν βασικό στοιχείο της πρώτης δημοκρατικής κοινωνίας την εποχή του Κλεισθένη, οδήγησε αυτόματα στη δημοκρατία. Αντίθετα, η δημοκρατία της αρχαίας Ελλάδος στηρίχτηκε όχι στην τάξη των δούλων αλλά σε αυτή των μικροεμπόρων, κάτι γνωστό στον ίδιο το Μαρξ, όπως επισημαίνει στην ίδια διάλεξη.
Το φαινόμενο της μικρής αυτονομούμενης πόλης κράτους αναδύεται ξανά στις ανεξάρτητες πόλεις της βορείου Ιταλίας κατά την Αναγέννηση, βασιζόμενη ξανά στην τάξη των μικροεμπόρων.
Η αρχαία Ελλάδα κατά τον Καστοριάδη δεν πρέπει να αποτελέσει πρότυπο αλλά έμπνευση για μία σύγχρονη αυτόνομη δημοκρατία.

Εργογραφία

Τα περισσότερα έργα του Καστοριάδη έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Μερικά από αυτά είναι τα εξής:

• Το Επαναστατικό Πρόβλημα Σήμερα
• Η Πείρα του Εργατικού Κινήματος
• Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας
• Από την Οικολογία στην Αυτονομία
• Τα Σταυροδρόμια του Λαβύρινθου
• Η Άνοδος της Ασημαντότητας
• Ο Θρυμματισμένος Κόσμος
• Χώροι του Ανθρώπου
• Ανθρωπολογία, Πολιτική, Φιλοσοφία
• Η «Ορθολογικότητα» του Καπιταλισμού
• Τα κινήματα της δεκαετίας του ’60, Μετάφρ. Μπάμπης Λυκούδης. Αντί 373 (1988), 34-37.
• Η ελληνική ιδιαιτερότητα - ΤΟΜΟΣ Α' - Από τον Όμηρο στον Ηράκλειτο / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 1982-1983
• Η ελληνική ιδιαιτερότητα - ΤΟΜΟΣ Β' - Η πόλις και οι νόμοι / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 1983-1984
• Η ελληνική ιδιαιτερότητα - ΤΟΜΟΣ Γ' - Θουκιδίδης, η ισχύς και το δίκαιο / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 1984-1985

WIKIPEDIA
-
ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΜΕΣΩ TORRENT 38 ΒΙΒΛΙΑ ΑΠΟ ΕΔΩ
-

HERACLITUS,ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

-
Heraclitus of Ephesus (Ancient Greek: Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος — Hērákleitos ho Ephésios, English Heraclitus the Ephesian) (ca. 535–475 BC) was a pre-Socratic Ionian philosopher, a native of Ephesus on the coast of Asia Minor. Heraclitus is known for his doctrine of change being central to the universe, and that the Logos is the fundamental order of all.
-

Panta rhei, "everything is in a state of flux"

Πάντα ῥεῖ (panta rhei) "everything is in a state of flux" either was not spoken by Heraclitus or did not survive as a quotation of his. This famous aphorism used to characterize Heraclitus' thought comes from Simplicius. The word rhei, adopted by rhe-o-logy, is simply the Greek word for "to stream."The closest quote from Heraclitus is provided by Plato:
"πάντα χωρεῖ καὶ οὐδὲν μένει"
"Panta chōrei kai ouden menei"Instead of "flow" Plato uses chōrei, to change chōros, or ground, and not to "remain", with which menei is cognate. Just previously Plato explained:τὰ ὄντα ἰέναι τε πάντα καὶ μένειν οὐδέν
ta onta ienai te panta kai menein ouden
"All beings going and remaining not at all" At first thought Heraclitus might be supposed to be asserting nothing more profound or obscure than that we exist in a field or continuum in which everything is constantly in flux or process: a non-remarkable observation for such a famous philosophy. However the assertions of flow are coupled in many fragments with the enigmatic river image:"Ποταμοῖς τοῖς αὐτοῖς ἐμβαίνομέν τε καὶ οὐκ ἐμβαίνομεν, εἶμέν τε καὶ οὐκ εἶμεν."
"We both step and do not step in the same rivers. We are and are not." As a fellow Ionian, Heraclitus was certainly familiar with the preceding substance solution of the Milesian school to the problem of change. The problem only exists under the law of identity, one formulation of which is the law of excluded middle. The classical formulation of that law had to wait for Aristotle but it was nevertheless known and operant in pre-socratic philosophy. In the fragment above Heraclitus is proposing that another law also is in effect. The law of identity states that an identity, say A, is identical to itself, is not non-A, and is not both A and non-A. Heraclitus affirms the middle in the passage above, that the A is both A and not-A. As far as the assertion is true, the change problem disappears and does not need a solution. According to fragment DK B91: "nor is it possible to touch a mortal substance twice" and DK B6: "The sun is ... not only new each day but forms continually new ...." the Heraclitean law only applies in cases where the identity is sampled diachronically. The sampling rate can be adjusted to as rapidly as an object can be touched, or to the rate of flow of the stream, or daily, or by extrapolation to the frequency at which a photon can be perceived. Heraclitus just said "continually" and theorized: "simultaneously it forms and dissolves."It seems clear that the stream of the metaphor is time and that the stepping in it is the instant of the present. Heraclitus is therefore asserting that an object is and is not identical with itself of x instants ago.
http://en.wikipedia.org/wiki/Heraclitus
-
Heraclitus, along with Parmenides, is probably the most significant philosopher of ancient Greece until Socrates and Plato; in fact, Heraclitus's philosophy is perhaps even more fundamental in the formation of the European mind than any other thinker in European history, including Socrates, Plato, and Aristotle. Why? Heraclitus, like Parmenides, postulated a model of nature and the universe which created the foundation for all other speculation on physics and metaphysics. The ideas that the universe is in constant change and that there is an underlying order or reason to this change—the Logos—form the essential foundation of the European world view. Everytime you walk into a science, economics, or political science course, to some extent everything you do in that class originates with Heraclitus's speculations on change and the Logos.

Despite all this, and despite the fact that the ancient Greeks considered Heraclitus one of their principal philosophers, precious little remains of his writings. All we have are a few fragments, quoted willy-nilly in other Greek writers, that give us only a small taste of his arguments. These passages are tremendously difficult to read, not merely because they are quoted out of context, but because Heraclitus deliberately cultivated an obscure writing style—so obscure, in fact, that the Greeks nicknamed him the "Riddler."
http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/HERAC.HTM

-
As interpreted by the later Greek philosophical tradition, Heraclitus stands primarily for the radical thesis that 'Everything is in flux', like the constant flow of a river. Although it is likely that he took this thesis to be true, universal flux is too simple a phrase to identify his philosophy. His focus shifts continually between two perspectives – the objective and everlasting processes of nature on the one hand and ordinary human beliefs and values on the other. He challenges people to come to terms, theoretically and practically, with the fact that they are living in a world 'that no god or human has made', a world he describes as 'an ever-living fire kindling in measures and going out in measures'. His great truth is that 'All things are one', but this unity, far from excluding difference, opposition and change, actually depends on them, since the universe is in a continuous state of dynamic equilibrium. Day and night, up and down, living and dying, heating and cooling – such pairings of apparent opposites all conform to the everlastingly rational formula (logos) that unity consists of opposites; remove day, and night goes too, just as a river will lose its identity if it ceases to flow.
http://www.trincoll.edu/depts/phil/philo/phils/heraclitus.html

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ-PYTHAGORAS

Η ιδέα της σύνδεσης των μαθηματικών και της μουσικής γεννήθηκε πριν από 26 ολόκληρους αιώνες στην αρχαία Ελλάδα από τον Πυθαγόρα, μαθηματικό και ιδρυτή της πυθαγόρειας σχολής σκέψης. Ο φιλόσοφος γνώριζε πολύ καλά τη σχέση της μουσικής με τους αριθμούς. Οι ειδικοί ερευνητές θεωρούν ότι το πιθανότερο είναι πως ο ίδιος και οι μαθητές του εντρύφησαν στη σχέση της μουσικής και των αριθμών μελετώντας το αρχαίο όργανο μονόχορδο.

http://www.focusmag.gr/articles/view-article.rx?oid=745

Pythagoras was very interested in music, and so were his followers. The Pythagoreans were musicians as well as mathematicians. Pythagoras wanted to improve the music of his day, which he believed was not harmonious enough and was too hectic.

The way Pythagoras discovered that musical notes could be translated into mathematical equations was when one day he passed blacksmiths at work, and thought that the sounds emanating from their anvils being hit were beautiful and harmonious and decided that whatever scientific law caused this to happen must be mathematical and could be applied to music. He went to the blacksmiths to learn how this had happened by looking at their tools, he discovered that it was because the anvils were "simple ratios of each other, one was half the size of the first, another was 2/3 the size, and so on." (See Pythagorean tuning.)

The Pythagoreans elaborated on a theory of numbers, the exact meaning of which is still debated among scholars. Pythagoras believed in something called the harmony of the spheres. He believed that the planets and stars moved according to mathematical equations, which corresponded to musical notes and thus produced a symphony.

http://en.wikipedia.org/wiki/Pythagoras

Baruch Spinoza (1632-1677)

Ο Σπινόζα αναγνωρίζει τρία είδη γνώσης με ιεραρχική δομή:
opinio: η συγκεχυμένη και ανεπαρκής γνώση, η οποία στηρίζεται στην εμπειρία.
ratio: είναι η κοινή γνώση βάσει της οποίας γνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά αλλά όχι την ουσία των πραγμάτων.
scientia intuiva: γνώση των αιτιών των πραγμάτων, δηλαδή τη γνώση των ιδιοτήτων ή κατηγορημάτων του Θεού.

Ο ΣΠΙΝΟΖΑ ΣΤΗ WIKIPEDIA


http://www.mtsu.edu/~rbombard/RB/spinoza.new.html